سرانجام پس از كش و قوس ها و اما و اگرهاي فراوان؛ تركيه به تازگي پذيرفت كه سامانه دفاع موشكي ناتو را در خاك خود مستقر سازد كه به رغم تبليغات گستره اي كه براي كارايي اين سيستم تاكنون صورت گرفته است استقرار آن در خاك تركيه در سكوتي تأمل برانگيز انجام پذيرفت. تركيه در نشست عالي سازمان پيمان آتلانتيك شمالي (ناتو) كه 19 نوامبر (28 آبان) سال گذشته در ليسبون برگزار شد؛ نظر نهايي خود را درباره استقرار سامانه سپر موشكي آمريكا- ناتو در خاك خود اعلام كرد و پذيرفت كه سامانه دفاع موشكي در خاك اين كشور مستقر شود. اين تصميم به دليل موقعيت تركيه در ناتو براي غربي ها بسيار باارزش و مهم توصيف شد.
طرح «سپر موشكي» موسوم به دفاع استراتژيك اوايل دهه 1980 از سوي دولت رونالد ريگان رئيس جمهور وقت آمريكا تحت عنوان جنگ ستارگان مطرح و در ادامه تحويل سازمان پيمان آتلانتيك شمالي (ناتو) شد تا اعضاي خود را بدون هزينه براي آمريكا، وادار به پذيرش استقرار آن كند.
پس از روي كار آمدن «جورج بوش» در سال 2002 به عنوان رئيس جمهور آمريكا و اعلام وي مبني بر اجراي اين پروژه بزرگ؛ كشورهاي بريتانيا و دانمارك خواهان مشاركت در اين طرح شدند كه هم اكنون رادارهاي مربوط به اين طرح در بخش هايي از اين دو كشور مستقر شده است.
هر چند اين طرح در ابتدا براي مقابله با توان موشكي شوروي و چين و احتمالا كره شمالي طراحي و مطرح شد؛ اما با فروپاشي شوروي؛ اهداف نهايي اين طرح منحرف شد تا اين كه پس از روي كار آمدن «باراك اوباما» به علت هزينه بالاي طرح؛ ايالات متحده آمريكا پذيرفت يا مجبور شد اين طرح را به پيمان ناتو واگذار كند.
آمريكا با واگذاري اين طرح در سال 2009 به ناتو موفق به تحميل بار مالي اين پروژه بزرگ بر دوش كشورهاي ديگر و فرار خود از تحمل بخش اعظم هزينه هاي آن شد. واشنگتن از سوي ديگر توانست با هدايت ناتو به سمت خواسته هاي خود به طور غيرملموس ضمن در اختيار گرفتن ارتش بسياري از كشورهاي اين سازمان؛ خواسته هاي خود را نيز براي كنار آمدن با طرح هاي نظامي و امنيتي تحميل كند كه در همين چارچوب لهستان؛ بلغارستان، تركيه و حتي روسيه و كشورهاي حاشيه خليج فارس در دامنه گسترش اين طرح قرار گرفتند.
اقدام آمريكا براي همراه كردن كشورهاي اروپايي در استقرار سپر موشكي موجب شد ناتو نيز با پيروي از خواسته هاي پنتاگون؛ كشورهاي اروپاي شرقي از جمله لهستان؛ بلغارستان و درنهايت تركيه را نيز مجبور به پذيرش استقرار سيستم سپر موشكي در خاك خود كند.
به نظر مي رسد حال كه تركيه به عنوان يكي از مهمترين اعضاي ناتو به خواسته هاي غرب و به ويژه ايالات متحده در استقرار اين سيستم در خاك خود تن داده است؛ مهم ترين شريك خود يعني آمريكا را در اجراي يكي از پرهزينه ترين پروژه هاي نظامي به خوبي ياري داده و واشنگتن نيز توانسته با كمترين سرمايه گذاري، كمربند امنيتي خود را تا منتهي اليه اروپا و مرزهاي آسيا گسترش دهد.
روند پيوستن آنكارا به اين طرح با ابهام ها و ترديدهايي همراه بوده كه مهم ترين آنها به مخاطره افتادن سياست هاي منطقه اي تركيه به ويژه در ارتباط با همسايگان اين كشور در دوران اخير مي باشد. به همين علت بررسي فرايند پيوستن تركيه به طرح سپر موشكي آمريكا- ناتو اهميت فوق العاده اي دارد كه به اختصار به بخشي از اين پروسه كه در نهايت در مذاكرات اجلاس عالي ناتو در ليسبون به تصويب رسيد؛ اشاره مي شود.
همان گونه كه ذكر شد در نشست ليسبون اهداف راهبردي جديد ناتو كه هر 10 سال يك بار صورت مي گيرد؛ مورد بررسي اعضا قرار گرفت و در همين اجلاس اعضاي ناتو راهبرد جديد اين پيمان از جمله استقرار سامانه سپر موشكي در خاك تركيه را مورد بررسي قرار دادند و تركيه را ملزم به پذيرش استقرار اين سامانه در خاك خود كردند.
اما مهم ترين دغدغه آنكارا در استقرار اين سامانه در خاك تركيه صرف نظر از هزينه هاي آن، بر هم زدن معادلات كنوني سياست خارجي اين كشور به ويژه با همسايگان خود است. روسيه؛ چين و ايران از مهم ترين كشورهايي هستند كه احتمالا واكنش هايي را در قبال استقرار اين سامانه در كشور تركيه از خود نشان خواهند داد. اما در اين ميان ايران شايد به دلايل تاريخي و نيز گستره همسايگي با تركيه از درجه اهميت بالاتري براي آنكارا برخورد باشد كه به همين علت واكنش هاي احتمالي آن مي تواند تركيه را متاثر سازد.
اما همان گونه كه محمود احمدي نژاد رئيس جمهور كشورمان در پايان يازدهمين اجلاس سران سازمان همكاري اقتصادي (اكو) در استانبول در واكشن به سئوالي درباره موضوع استقرار سپر دفاع موشكي و تاثير آن بر روابط ايران و تركيه، عنوان كرد، ايران نگراني از بابت استقرار اين سامانه در خاك تركيه ندارد.
احمدي نژاد تصريح كرد: امروز دوران استفاده از موشك و بمب اتمي به پايان رسيده و ايران از اين موضوع هيچ نگراني ندارد؛ البته روابط ايران و تركيه يك روزه شكل نگرفته كه از اين گونه مسايل متاثر شود. از سوي ديگر تركيه نيز دو شرط را براي استقرار اين سامانه در خاك خود تعيين كرده بود كه به نظر مي رسد ناتو با اين دو شرط تركيه موافقت كرده باشد.
نخستين شرط تركيه در دست گرفتن فرماندهي اين سيستم بوده و دومين آن «نيز عدم تهديد» اين سيستم عليه همسايگان به خصوص ايران بوده است. مطلب اخير را روزنامه تودي زمان تحت عنوان «هشدار اردوغان به ساركوزي» پيشتر به چاپ رسانده و افزوده بود كه اردوغان در تماسي تلفني با ساركوزي رئيس جمهور فرانسه به وي گفته بود كه؛ اگر سپر دفاع موشكي ايران را هدف قرار دهد؛ آن را نمي پذيريم. اين سخنان اردوغان صرف نظر از استقرار آن در خاك تركيه اين را نيز مشخص مي سازد كه برخلاف تبليغات حاميان اين طرح؛ طرح سپر موشكي بيش از آنكه طرحي دفاعي باشد؛ طرحي تهاجمي است كه آمريكا در پي استقرار آن در خارج از خاك اين كشور و در سرزمين هاي اسلامي است و شايد به همين علت اردوغان در همان تماس تلفني به ساركوزي گفته بود كه؛ اگر اين سيستم خوب است؛ چرا اين سپر موشكي را در كشور خودتان نصب نمي كنيد؟ اما به رغم اين مواضع همان گونه كه در خبرها نيز آمده بود؛ سرانجام تركيه پذيرفت كه سامانه دفاع موشكي در خاك اين كشور مستقر شود و بدين ترتيب امريكا به واسطه ناتو يك گام ديگر براي گسترش كمربند امنيتي خود كه جز خاك اين كشور را محافظت نمي كند؛ نزديكتر سازد. تركيه نيز علي رغم مواضع تند ابتدايي خود با اين طرح، سرانجام با سياستي نرم و بدون جار و جنجال به استقرار آن در خاك خود تن داد.
سند راهبردي ناتو در مورد سپر موشكي
براساس اين سند؛ ابتدا به طور مرحله اي موشك هاي SM در كشتي هاي شناور در درياي سياه نصب خواهد شد و سپس سيستم 3 PAC Patriont در تركيه مستقر خواهد شد. گفته شده آمريكا اين سيستم را به منظور مقابله هوايي عليه موشك هاي زمين به هوا ساخته است و با موافقت تركيه؛ سامانه اين سيستم در شرق؛ شمال شرق و منطقه درياي سياه نصب خواهد شد.
«آندرس راسموسن» دبيركل ناتو چندي پيش در نشست وزراي خارجه و دفاع اين پيمان در بروكسل كه جزئيات پروژه در آن نشست مورد بررسي قرار گرفت، با تأكيد بر لزوم حفظ و دفاع از 900ميليون نفر در مقابل حملات احتمالي؛ تصريح كرد: ما با تهديد مواجه هستيم و بيش از 30كشور جهان براي دسترسي به فناوري موشك بالستيك فعاليت مي كنند و برد بعضي از اين موشك ها تا اروپا مي رسد بر همين اساس همه ما بايد تلاش كنيم تا براي رفع اين تهديدات پروژه سپر موشكي هر چه سريع تر اجرايي شود.
برخي جزييات سند راهبردي ناتو كه برخي رسانه ها توانسته اند به آن دست يابند به مواردي اشاره دارد كه جالب توجه است. اين سند بدون اين كه دليل قانع كننده اي را براي تهديد نشان دادن برخي كشورها از جمله ايران ارائه دهد؛ سعي در رودررو قرار دادن اعضاي ناتو با ايران، كره شمالي و احتمالا چين را در دستور كار خود قرار داده است.
از سوي ديگر سند به گونه اي تنظيم شده است كه امنيت آمريكا (آشكارا) و رژيم صهيونيستي (به طور تلويحي و پنهان) را با هزينه كشورهاي عضو ناتو تضمين كند. در اين سند ادعا شده است: براساس محاسبات انجام شده؛ موشك هاي بالستيكي كه ايران به آمريكا يا اروپا پرتاب كند؛ مسير شرق و شمال شرق تركيه؛ به سمت درياي سياه را خواهد پيمود، به همين دليل نصب سامانه موشك هاي 3-PAC در اين مناطق مناسب خواهد بود. ناتو در سند خود پيش بيني كرده است موشك بالستيك در صورت پرتاب در مرحله اوج گيري هدف گرفته مي شود حتي زماني كه تركيه به عنوان هدف اين موشك باشد نيز به راحتي مي توان از اين سيستم استفاده كرد. بسياري از ناظران آگاه بر اين اعتقادند كه تركيه در زمان حاضر از سوي هيچ كشوري تهديد نمي شود و سياه نمايي آمريكا و ناتو با هدف استقرار سامانه دفاع موشكي در تركيه هدفي جز درگير كردن اين كشور در هزينه هاي مادي و معنوي اين طرح در برنداشته و به همين علت نمي توان به صراحت از آينده اين طرح و نيز واكنش هاي احتمالي در برابر آن سخن به ميان آورد.
طرح «سپر موشكي» موسوم به دفاع استراتژيك اوايل دهه 1980 از سوي دولت رونالد ريگان رئيس جمهور وقت آمريكا تحت عنوان جنگ ستارگان مطرح و در ادامه تحويل سازمان پيمان آتلانتيك شمالي (ناتو) شد تا اعضاي خود را بدون هزينه براي آمريكا، وادار به پذيرش استقرار آن كند.
پس از روي كار آمدن «جورج بوش» در سال 2002 به عنوان رئيس جمهور آمريكا و اعلام وي مبني بر اجراي اين پروژه بزرگ؛ كشورهاي بريتانيا و دانمارك خواهان مشاركت در اين طرح شدند كه هم اكنون رادارهاي مربوط به اين طرح در بخش هايي از اين دو كشور مستقر شده است.
هر چند اين طرح در ابتدا براي مقابله با توان موشكي شوروي و چين و احتمالا كره شمالي طراحي و مطرح شد؛ اما با فروپاشي شوروي؛ اهداف نهايي اين طرح منحرف شد تا اين كه پس از روي كار آمدن «باراك اوباما» به علت هزينه بالاي طرح؛ ايالات متحده آمريكا پذيرفت يا مجبور شد اين طرح را به پيمان ناتو واگذار كند.
آمريكا با واگذاري اين طرح در سال 2009 به ناتو موفق به تحميل بار مالي اين پروژه بزرگ بر دوش كشورهاي ديگر و فرار خود از تحمل بخش اعظم هزينه هاي آن شد. واشنگتن از سوي ديگر توانست با هدايت ناتو به سمت خواسته هاي خود به طور غيرملموس ضمن در اختيار گرفتن ارتش بسياري از كشورهاي اين سازمان؛ خواسته هاي خود را نيز براي كنار آمدن با طرح هاي نظامي و امنيتي تحميل كند كه در همين چارچوب لهستان؛ بلغارستان، تركيه و حتي روسيه و كشورهاي حاشيه خليج فارس در دامنه گسترش اين طرح قرار گرفتند.
اقدام آمريكا براي همراه كردن كشورهاي اروپايي در استقرار سپر موشكي موجب شد ناتو نيز با پيروي از خواسته هاي پنتاگون؛ كشورهاي اروپاي شرقي از جمله لهستان؛ بلغارستان و درنهايت تركيه را نيز مجبور به پذيرش استقرار سيستم سپر موشكي در خاك خود كند.
به نظر مي رسد حال كه تركيه به عنوان يكي از مهمترين اعضاي ناتو به خواسته هاي غرب و به ويژه ايالات متحده در استقرار اين سيستم در خاك خود تن داده است؛ مهم ترين شريك خود يعني آمريكا را در اجراي يكي از پرهزينه ترين پروژه هاي نظامي به خوبي ياري داده و واشنگتن نيز توانسته با كمترين سرمايه گذاري، كمربند امنيتي خود را تا منتهي اليه اروپا و مرزهاي آسيا گسترش دهد.
روند پيوستن آنكارا به اين طرح با ابهام ها و ترديدهايي همراه بوده كه مهم ترين آنها به مخاطره افتادن سياست هاي منطقه اي تركيه به ويژه در ارتباط با همسايگان اين كشور در دوران اخير مي باشد. به همين علت بررسي فرايند پيوستن تركيه به طرح سپر موشكي آمريكا- ناتو اهميت فوق العاده اي دارد كه به اختصار به بخشي از اين پروسه كه در نهايت در مذاكرات اجلاس عالي ناتو در ليسبون به تصويب رسيد؛ اشاره مي شود.
همان گونه كه ذكر شد در نشست ليسبون اهداف راهبردي جديد ناتو كه هر 10 سال يك بار صورت مي گيرد؛ مورد بررسي اعضا قرار گرفت و در همين اجلاس اعضاي ناتو راهبرد جديد اين پيمان از جمله استقرار سامانه سپر موشكي در خاك تركيه را مورد بررسي قرار دادند و تركيه را ملزم به پذيرش استقرار اين سامانه در خاك خود كردند.
اما مهم ترين دغدغه آنكارا در استقرار اين سامانه در خاك تركيه صرف نظر از هزينه هاي آن، بر هم زدن معادلات كنوني سياست خارجي اين كشور به ويژه با همسايگان خود است. روسيه؛ چين و ايران از مهم ترين كشورهايي هستند كه احتمالا واكنش هايي را در قبال استقرار اين سامانه در كشور تركيه از خود نشان خواهند داد. اما در اين ميان ايران شايد به دلايل تاريخي و نيز گستره همسايگي با تركيه از درجه اهميت بالاتري براي آنكارا برخورد باشد كه به همين علت واكنش هاي احتمالي آن مي تواند تركيه را متاثر سازد.
اما همان گونه كه محمود احمدي نژاد رئيس جمهور كشورمان در پايان يازدهمين اجلاس سران سازمان همكاري اقتصادي (اكو) در استانبول در واكشن به سئوالي درباره موضوع استقرار سپر دفاع موشكي و تاثير آن بر روابط ايران و تركيه، عنوان كرد، ايران نگراني از بابت استقرار اين سامانه در خاك تركيه ندارد.
احمدي نژاد تصريح كرد: امروز دوران استفاده از موشك و بمب اتمي به پايان رسيده و ايران از اين موضوع هيچ نگراني ندارد؛ البته روابط ايران و تركيه يك روزه شكل نگرفته كه از اين گونه مسايل متاثر شود. از سوي ديگر تركيه نيز دو شرط را براي استقرار اين سامانه در خاك خود تعيين كرده بود كه به نظر مي رسد ناتو با اين دو شرط تركيه موافقت كرده باشد.
نخستين شرط تركيه در دست گرفتن فرماندهي اين سيستم بوده و دومين آن «نيز عدم تهديد» اين سيستم عليه همسايگان به خصوص ايران بوده است. مطلب اخير را روزنامه تودي زمان تحت عنوان «هشدار اردوغان به ساركوزي» پيشتر به چاپ رسانده و افزوده بود كه اردوغان در تماسي تلفني با ساركوزي رئيس جمهور فرانسه به وي گفته بود كه؛ اگر سپر دفاع موشكي ايران را هدف قرار دهد؛ آن را نمي پذيريم. اين سخنان اردوغان صرف نظر از استقرار آن در خاك تركيه اين را نيز مشخص مي سازد كه برخلاف تبليغات حاميان اين طرح؛ طرح سپر موشكي بيش از آنكه طرحي دفاعي باشد؛ طرحي تهاجمي است كه آمريكا در پي استقرار آن در خارج از خاك اين كشور و در سرزمين هاي اسلامي است و شايد به همين علت اردوغان در همان تماس تلفني به ساركوزي گفته بود كه؛ اگر اين سيستم خوب است؛ چرا اين سپر موشكي را در كشور خودتان نصب نمي كنيد؟ اما به رغم اين مواضع همان گونه كه در خبرها نيز آمده بود؛ سرانجام تركيه پذيرفت كه سامانه دفاع موشكي در خاك اين كشور مستقر شود و بدين ترتيب امريكا به واسطه ناتو يك گام ديگر براي گسترش كمربند امنيتي خود كه جز خاك اين كشور را محافظت نمي كند؛ نزديكتر سازد. تركيه نيز علي رغم مواضع تند ابتدايي خود با اين طرح، سرانجام با سياستي نرم و بدون جار و جنجال به استقرار آن در خاك خود تن داد.
سند راهبردي ناتو در مورد سپر موشكي
براساس اين سند؛ ابتدا به طور مرحله اي موشك هاي SM در كشتي هاي شناور در درياي سياه نصب خواهد شد و سپس سيستم 3 PAC Patriont در تركيه مستقر خواهد شد. گفته شده آمريكا اين سيستم را به منظور مقابله هوايي عليه موشك هاي زمين به هوا ساخته است و با موافقت تركيه؛ سامانه اين سيستم در شرق؛ شمال شرق و منطقه درياي سياه نصب خواهد شد.
«آندرس راسموسن» دبيركل ناتو چندي پيش در نشست وزراي خارجه و دفاع اين پيمان در بروكسل كه جزئيات پروژه در آن نشست مورد بررسي قرار گرفت، با تأكيد بر لزوم حفظ و دفاع از 900ميليون نفر در مقابل حملات احتمالي؛ تصريح كرد: ما با تهديد مواجه هستيم و بيش از 30كشور جهان براي دسترسي به فناوري موشك بالستيك فعاليت مي كنند و برد بعضي از اين موشك ها تا اروپا مي رسد بر همين اساس همه ما بايد تلاش كنيم تا براي رفع اين تهديدات پروژه سپر موشكي هر چه سريع تر اجرايي شود.
برخي جزييات سند راهبردي ناتو كه برخي رسانه ها توانسته اند به آن دست يابند به مواردي اشاره دارد كه جالب توجه است. اين سند بدون اين كه دليل قانع كننده اي را براي تهديد نشان دادن برخي كشورها از جمله ايران ارائه دهد؛ سعي در رودررو قرار دادن اعضاي ناتو با ايران، كره شمالي و احتمالا چين را در دستور كار خود قرار داده است.
از سوي ديگر سند به گونه اي تنظيم شده است كه امنيت آمريكا (آشكارا) و رژيم صهيونيستي (به طور تلويحي و پنهان) را با هزينه كشورهاي عضو ناتو تضمين كند. در اين سند ادعا شده است: براساس محاسبات انجام شده؛ موشك هاي بالستيكي كه ايران به آمريكا يا اروپا پرتاب كند؛ مسير شرق و شمال شرق تركيه؛ به سمت درياي سياه را خواهد پيمود، به همين دليل نصب سامانه موشك هاي 3-PAC در اين مناطق مناسب خواهد بود. ناتو در سند خود پيش بيني كرده است موشك بالستيك در صورت پرتاب در مرحله اوج گيري هدف گرفته مي شود حتي زماني كه تركيه به عنوان هدف اين موشك باشد نيز به راحتي مي توان از اين سيستم استفاده كرد. بسياري از ناظران آگاه بر اين اعتقادند كه تركيه در زمان حاضر از سوي هيچ كشوري تهديد نمي شود و سياه نمايي آمريكا و ناتو با هدف استقرار سامانه دفاع موشكي در تركيه هدفي جز درگير كردن اين كشور در هزينه هاي مادي و معنوي اين طرح در برنداشته و به همين علت نمي توان به صراحت از آينده اين طرح و نيز واكنش هاي احتمالي در برابر آن سخن به ميان آورد.
